Ааспыт нэдиэлэҕэ, от ыйын 26-тыгар, төрөөбүтэ 100 сылынан абаҕабыт Бүөтүр Чирээйэби ахтан-санаан аастыбыт.
— Бүтэһик дуоһунаһа: Саха АССР Ис дьыалаҕа министиэристибэтин Бүлүү оройуонунааҕы салаатын начаалынньыга.
— Милииссийэ хапытаана.
— Аҕабыт эһэтэ Буос Ньукулай кыра уола, биир сыл кэриҥэ эрэ аҕа уонна 5–6 саастарыгар диэри биир тэлгэһэҕэ улааппыт дьон.
Кыадаҥда эбэ Хоту Баһыгар төрөөбүт
Аҕата Буос Ньукулай — Николай Иванович Чиряев (1872–1940 сс.), 1927 сыллааҕы биэрэпискэ суруллубутунан, ойоҕо Томскайдар кыыстара Матрена Егоровналыын 6 оҕолоохторо бэлиэтэммит: Испирдиэн, Өлөксөөндүрэ, Өрүүнэ, Балбаара, Өндүрэй, Бүөтүр. Улахан уоллара Испирдиэн (Малакыс) кэргэнэ Анисиялыын, уоллара Көстөкүүннүүн дьоннорун кытары бииргэ олорбуттар (НА РС(Я) ф.70, оп.38, д.199).
Буостар Кыадаҥда эбэ Хоту Бас дэнэр сиригэр айан суолугар дьаам тутан олорбуттара. Ити сиргэ, ити үлэҕэ Буоһу ыал буоларыгар таһааран олохтообуттара үһү. Буос улахан уола Испирдиэн Кыадаҥда нэһилиэгин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ диэн суруктаах, 1936 сыллааҕы хаартыската баар. Кырдьаҕастар Буос өтөҕө диир сирдэригэр өссө инитэ Быккаабыл Уйбаан уола Уоһук Чирээйэп балаҕан туттан кыстыыр буолтугар Хабырыыл дэммит уолламмыттара, Бороскуобуйа дэммит кыыстаммыттара суруллар. Уоһук Чирээйэп (1892–1940 сс.) Кыадаҥдаҕа маҥнайгы артыаллар, холкуос тэриллиилэрин кыттыылааҕа, «1 Маай» холкуос бэрэссэдээтэлинэн үлэлиир кэмигэр оҥотторбут солооһуннара, күрүөтэ-хаһаата хойукка диэри туһалаабыттара биллэр. Бастаан Уоһук ампаар дьиэ, онтон сол тэлгэһэҕэ Испирдиэн балаҕан туттан Ураһалаахха көспүттэр. Оттон Буостар Бүлүүгэ киирбиттэр, онон Бүөтүрү куоракка улааппыт диэххэ сөп.
Абаҕабыт сэрии кэминээҕи, саллаат таҥастаах хаартыскаларын өйдүүбүн
Бииригэр икки, иккиһигэр үс буолан түспүт, кэннигэр суруктаах саһарбыт хаартыскалар этэ. Ол кэмнээҕи, эмиэ саһархай, кэргэнэ Тамараны кытары уонна арыый кэлиҥҥи, милииссийэ синиэллээх хаартыскалары тиһэҕин Дьокуускайга, ийэбит дьиэтигэр көрдөҕүм буолуохтаах. Өссө: «Күндү быраатым Костя, итии-истиҥ дорообото тут!» – диэн саҕаламмыт суруктар бааллара…
Хаартыска кэннигэр суруктаах.
Бэлэхтиибин тапталлаах Ийэбэр. Уура сылдьан көрөргөр мин күлүкпүн. Эн уолуҥ Петр.
г. Биробиджан, 22-XI-47 г.
Аармыйаттан кэлээт ыал буолта
Эпиимкэлэр диэн олохтоох нууччалыы ыал кыыстарын, бэйэтигэр холоотоххо, кып-кыра Тамаараны, кэргэн ылан 4 уолламмыттара. Петя, Андрей, Юра Бүлүүлэриттэн тэлэһийбэтилэр. Иккис уол, Сангаарга милииссийэҕэ үлэлээбит Саша 80-нус сыллар саҥаларыгар, массыына саахалыгар түбэһэн олохтон туораабыта. Саҥаспыт Тамара Ефимовна аҕата атыыһыт Ефимий Николаевич Ефимов уонна ийэтин Раиса Гаврильевна Попова аҕата, Бүлүү куорат бүтэһик, 1914–1917 сыллардааҕы ыстаарыһата, атыыһыт Гаврил Иванович Попов ааттара үгүс кинигэлэргэ ахтыллар. Холобур, Н.Е.Томскай «Вилюйский Ротшильд» кинигэтигэр балайда элбэх сирэйгэ булуохха сөп.
Хаартыскаҕа, уҥа кытыыга Бүөтүр ийэтэ, мин хос эбэм Матрена Егоровна олорор.
1962 сыл буолуон сөп, ыал бука бары кэлэн, кыра уолаттарын салаасканан кэлсэр дьон этилэр, анаан ыалдьыттаабыттара.
Москубаҕа үөрэммитэ
РСФСР-га уопсастыбаны араҥаччылыыр дьаһабыл (Министерство охраны общественного порядка) Москубатааҕы үрдүкү оскуолатын бүтэрэн, милииссийэ Горнай оройуоннааҕы салаатын начаалынньыгынан анаммыта. Эрдэ Үөһээ Бүлүүгэ, Витиимҥэ, Мииринэйгэ милииссийэ салааларыгар үлэлээбитэ.
1968 сыл быһылаана
Олунньуга, күнүс этэ, массыынанан сылдьан тымныйдым, балыыһаҕа киирэн эрэбин – диэн ааһарыгар баарым. Сотору Дьокуускайдаппыттара, онтон өр буолбатаҕа: кэлбит, улаханнык ыалдьыбыт, онон Москубалыыр буолбут – диэн тугу эрэ сүбэлэһэллэрэ… Улаханнык хотторо илигинэ – диэн, кулун тутар саҥатыгар, биһиги дьиэбитигэр, иэрэ-баара үөскээбит, Кыадаҥдаларбыт дэнэн чугастык алтыһар дьон көрсүһүүлэрэ тэриллибитэ: эбэбит Анисия, хос эбэбит Мотуруона (Бүөтүргэ Ийэтэ), эдьиийдэрбит Марыына, Пааша, убайбыт Өлөксөй кэргэттэринээн, Егор Макарович Никифоров кэргэнэ Пашалыын, Хабырыыл Макаров бааллара. Анаан хаартыскаҕа түспүттэрэ тарҕанан сылдьаллар, ахтыһыылара магнитофоҥҥа уһуллубута…
Ити курдук абаҕабыт Бүөтүр Чирээйэп Москубаҕа эмтэнэ барбыта эрээри «туһамматах үһү» диэн иһиллибитэ. Уһаабатаҕа, атырдьах ыйыгар эрэ тиийээхтээбитэ.
(26.06.1926 — 23.08.1968).