Талба талааннаах Николай Афанасьев – Айдаман айар үлэтигэр бэйэм санааларбын үллэстиэхпин баҕарабын.
Бүлүүлэр киэн туттар уолбут, биир дойдулаахпыт, култуура эйгэтигэр өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр айылҕаттан бэриллибит аҕыс кырыылаах талааннааҕа Афанасьев Николай Афанасьевич — Айдаман үбүлүөйдээх күнүн бэлиэтээбитэ, төһө да ырааттар, билиҥҥэ диэри үөрүү өрөгөйүн ньиргиэрэ Хомустаах эбэ устун дуорайарга дылы…
Чугас доҕотторо, аймах — билэ дьонноро, ааттаах -суоллаах атастара ыраахтан-чугастан кэлэннэр үөрүүтүн үллэһиннилэр. Айдаман тус бэйэтин бырайыагынан үс төгүл ыытыллыбыт «Дьол ымыыта» диэн күөн күрэһин 2026 сыллааҕы тамадалар күрэхтэрин кыайыылаахтара: Ньурбаттан Светлана Тимофеева — Света Музыка, Намтан Татьяна Гаврильева — Суздалова — Татыйаас, Хаҥалас улууһуттан Светлана Харлампьева — Сырдыкчаана умнуллубат дьоро киэһэни бэлэхтээтилэр. Айдамааны чугастык ,истиҥник санаан, убаастаан анаан- минээн эҕэрдэлии, үөрүүтүн үллэстэ саха эстрадатын чаҕылхай сулустара СӨ үтүөлээх артыыската Анастасия Готовцева, СӨ норуодунай артыыһа Александр Бурнашов күндү ыалдьыт буоллулар.
Олоҕун бэлиэ күнүгэр мааны остуолга олорон, санаа ситимин батыһан, 55 сыл усталаах туоратын анааран көрдөххө, кини Бүлүү улууһун хаҥас биэрэгэр сытар уон икки арыылаах улуу Мастаах Эбэ, икки Сэбиэскэй Сойуус дьоруойдарынан киэн туттар, айылҕаттан бэриллибит талааннаахтар уутуйан үөскээбит Балаҕаччы нэһилиэгэр уон биир оҕолоох Екатерина Николаевна Егорова, Афанасий Прокопьевич Афанасьев дьиэ кэргэттэригэр оһоҕос түгэҕинээҕи оччугуй оҕонон 1971 сыллаахха атырдьах ыйын 20 күнүгэр күн сирин көрбүт.
Айдаман олох кыра сылдьан арааһы бары иилинэ — иилинэ ыаллыы олорор дьонугар кэнсиэрт арааһын көрдөрөр эбит. Нүөмэр биллэриллиэхтээҕин ол саҕана хантан билэрэ буолла, быыс кэнниттэн чынайыаҕынан чынайан тахсан, куолаһын уларытан, бэйэтин бэйэтэ биллэрэр эбит.
Артыыс буолар дьылҕата оччолортон түстэннэҕэ. Дьоннорун сэҥээриитэ, ытыстарын тыаһа кынаттаан бастакы хардыытын олугун уурдахтара. Ол эрэн оҕо сааһыгар аҕата ыллыырын сөбүлээбэт эбитин, акка мэҥэстэн олорон ыллаатаҕына ойоҕоско кэйиэлии олорорун, оччолорго ырыаны-тойугу сэҥээрбэтин, буолаары буолан кылыһаҕы сөбүлээбэтин ахтар. Онтон арыый обургу буолан баран үҥкүүнэн үлүһүйэр.
1990 сыллаахха аан бастаан үлэһит буолан Чочуга хореограбынан ананан эдэркээн уолчаан — оччолорго Коликка үлэтин саҕалыыр. Оҕо,улахан киһи диэн араарбакка, баҕалааҕы барытын ылан үөрэтэн барбыта, кулууп үлэтин сэргэхсиппитэ. Ол кэмҥэ бииргэ үлэлээбит дьонун норуот ырыаһыта, биллиилээх тойуксут, Аан Дархан этээччи, Сергей Зверев үөрэнээччитэ Семён Иннокентьевич Иванову-Чочу Сэмэнин, ырыаһыт, мелодист, баянист Ион Михайлович Гоголевы, ырыаһыт Марфа Николаевна Томскаяны олус үчүгэйдик ахтар. Чочутааҕы норуот тыйаатыра арылларыгар. Норуодунай ааты ыларыгар испэктээккэ аан бастаан кыттыбытын аһара астына кэпсиир. Онтон ыла кэрэ эйгэ бары өрүтүгэр холонон, талааммын уһугуннарбыт буолуохпун сөп диэн, бу курдук талааннаах дьону кытта алтыһан үлэлээн ааспытыттан өрүү астынарын, улаханнык махтанарын, Чочуну киһи гыммыт сирим, мин иккис дойдум диэн киэн туттарын ахтар.
Ити кэнниттэн үҥкүүттэн сыыйа ырыаҕа-тойукка, оһуокайга холонор, этэр тыл абыгар ылларар, улахан түһүлгэни тэрийэр. Онтон салгыы конферансье — ыытааччы быһыытынан сайдан барар.
1997 сылтан түсчүт — тамада, 2000 сылтан тамада быһыытынан өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник биллэр. Араас бырайыактары толкуйдаан тэрийэр, ыытар айар талааннаах, иэйэр куттаах кини. Өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр оһуокай тылын этээччи буола үүнэр. Манна даҕатан эттэххэ, бииргэ төрөөбүт эдьиийдэрэ, убайдара ыллыыллар, үҥкүүлүүллэр эрээри, үлэ үөһүгэр сылдьар дьон үлүһүйбэтэхтэр. Кинилэр бары тыа хаһаайыстыбатын үгүс үтүөлээх үлэһиттэрэ.
Айдаман Бүлүүтээҕи Уйбаан Гоголев — Кындыл аатынан норуот тыйаатырын артыыһа, Василий Осипович Каратаев — Харатай Баһылай аатынан олоҥхоһуттар, тойуксуттар ,,Аар — Дьаҕыл» норуодунай кэллэктииптэрин тойуксута, өрөспүүбүлүкэ үтүөлээх этээччитэ, СӨ култууратын туйгуна, «Сулус суһума» айар бөлөх төрүттээччитэ уонна салайааччыта, оройуоннааҕы култуура сайдыытын уонна норуот айымньытын Киинин үлэһитэ, Бөтүҥнээҕи “Арчы» сынньалаҥ Киинин уус — уран салайааччыта.
Николай Афанасьевич бүлүүлэр биир дойдулаахпыт М.Н.Жирков икки улахан операларын туруорууларыгар улахан өҥөлөөх киһинэн буолар. Ол курдук кини 2017 сыллаахха тэрийбит “Сулус суһума” айар бөлөҕүн 9 ырыаһыта сүрүн оруоллары үрдүк таһымҥа толорбуттара. Бэйэтэ «Сыгый Кырынаастыыр» операҕа Ойуун, онтон «Ньургун Боотур» операҕа Сорук Боллур оруолларын толортоон тыйаатыр кириитиктэрин үрдүк сыанабылларын ылбыта.Маны таһынан бу икки опера режиссёрын көмөлөһөөччүтүнэн үлэлээбитэ.
Кини талааннаах ыытааччы, сатабыллаах тэрийээччи, оҕотуттан оҕонньоругар, эдэриттэн эмэнигэр тиийэ барыларын кытта уопсай тылы булар киһи киэнэ кэрэмэһэ, майгылаах мааныта.
Айылҕаттан бэриллибит талааны таба тайаныы киһи сирдээҕи дьоло диэн бу буоллаҕа.
Үлэ үөһүгэр сылдьар биир дойдулаахпыт Николай Афанасьевич — Айдаман айар аартыгын сулуһун суһума ыраахтан дьиримнии оонньоотун, бар дьонун, төрөөбүт төрүт дойдутун Бүлүүтүн олохтоохторун кэрэҕэ, сырдыкка угуйа туруохтун.
Мария Буслаева, Чочу.