Киһи олорорун тухары араас санааҕа ылларар. Туох эрэ ыарахаттары көрсөр, ханнык эрэ ыйытыыларга сөптөөх эппиэт булбат, тугу эрэ сатаабакка-кыайбакка ыксыыр, айманар. Сорох кэмнэргэ соҕотох хаалбыт курдук сананар, ким да туох да көмөлөһүө, абырыа суох курдук буолар. Оннук түгэннэргэ психолог көмөтө олус наада. Биһиги хаһыаппытыгар «Психолог сүбэлэрэ» диэн уустук балаһыанньаҕа сылдьар дьоҥҥо аналлаах рубрика арылынна. Манна республикатааҕы психологическай киин Бүлүүтээҕи салаатын психолога Варвара Федорова биһиги ааҕааччыларбытыттан киирбит ыйытыыларга эппиэттиэ, көмөлөһүө, сүбэлэрин биэриэҕэ. Бүгүҥҥү нүөмэрбитигэр маннык ис хоһоонноох ыйытык киирдэ:
— Кредит бөҕө ылан, сатаан төлөөбөккө санаа бөҕөтүгэр ыллардым, санаабар бу хабалаттан хаһан да тахсыа суох курдукпун. Хайдах буолабын?
— Иэскэ киирии, иэс хабалатыгар ылларыы бу үп-харчы эрэ буолбакка, дириҥ психологическай кыһалҕа буолар. Маннык кыһалҕаҕа түбэспит киһи куттал, кыбыстыы, бэйэни буруйданыы, санаа тууйуллуута курдук ыарахан турукка киириэн сөп. Онуоха мин маннык кылгас сүбэлэри этиэм этэ:
1. Кутталгын уонна долгуйуугун искэр туппакка аһаҕастык билинэриҥ наада. Кыһалҕаҕын соҕотоҕун кыайа сатаама — соҕотохсуйуу стреһи дириҥэтэр уонна быһаарыыны буларга мэһэйдиир. Тастан өйөбүл көрдүүр тоҕоостоох. Чугас дьоҥҥун, доҕотторгун кытта кэпсэт эбэтэр өйөбүл тиэмэлээх бөлөхтөрү бул. Маннык түмсүүлэргэ атын дьон уопутун истиэххэ, өйөбүлү ылыахха уонна соҕотох буолбатаххын өйдүөххэ сөп.
2. Кыбыстыы уонна бэйэни буруйданыы киһи санаатын хам баттыыллар, көмөнү көрдүүрүгэр уонна дьаһал ылынарыгар мэһэйдииллэр. Иэс — бу эн личность быһыытынан бириигэбэриҥ буолбатаҕын өйдөө, бу — кылгас кэмнээх балаһыанньа, ону кытта үлэлиэххэ сөп. Бэйэҕин атыттары кытта тэҥнээмэ. «Бары кирэдьииттээхтэр, мин эмиэ оннук олоробун» диэн саныыр табыллыбат — бу кыһалҕаны билиммэт суол. Кыһалҕа баарын чиэһинэйдик билиниэххэ наада
3. Хабалаҕа ылларыы биричиинэтин уонна бэйэҕэр олохсуйбут санаалары (установкалары) ырытан көр. Иэскэ киириигэ бүддьүөт алҕастара эрэ буолбакка, бигэ психологическай сценарийдар эмиэ төрүөт буолаллар, холобур оҕо эрдэхтэн тиийиммэт буолуу травмата, дьиҥ олохтон “куота сатааһын”, атын дьон хайҕабылыгар, биһирэбилигэр улаханнык наадыйыы, дьиэ кэргэн сценария. «Миэхэ барыта тиксиэхтээх, барыта баар буолуохтаах» эбэтэр «мин кыайбаппын» диэн санаалары сыыйа «мин бэйэм быһаарыыларбар бэйэм эппиэттиибин» уонна «хайдах дьаһанарбын бэйэм талыахпын сөп» диэҥҥэ уларытыахха наада.
4. Сиһилии былааннаа. Иэскин барытын ааҕан таһаар. Кимҥэ, төһөнү иэстээххин, хойутатыы, бырыһыан баарын суруй. Бу кутталы намтатар уонна хонтуруол баарын санатар. Төлүүр былааны оҥор. Суума улахан курдук көһүннэр даҕаны, кыра хардыыларга араар. Саамай сүрүнэ — хамсааһыны саҕалааһын, барытын биирдэ сабарга дьулуһуу буолбатах. Биир бүддьүөттээх буоллаххытына, чугас дьоҥҥун, дьиэтээҕилэргин кытта аһаҕастык кэпсэтэр наада, кистэлэҥ уонна буруйдаһыы суох буоларын туһугар.
5. Стресскэ сылдьар киһи кыһалҕаттан тахса сатаан саҥа кирэдьиити эбэтэр микрозаймы ылан эбии өссө иэскэ киириэн сөп. Бу балаһыанньаны өссө дириҥэтэр. Онон иэйиигэ олоҕуран быһаарыыны ылыныма. Наадата суох ороскуоттары сарбый. Бүддьүөккүн хат көр, улахан уонна иэйиигэ олоҕурбут атыылаһыылартан аккаастан. Эбии дохуот источниктарын көрдөө. Ол эрэн, доруобуйаҕын уонна психикаҕын утары барбакка.
6. Идэлээх дьонтон көмөнү көрдөө. Психолог куттал таһымын намтатарга, ис санаалары кытта үлэлииргэ, стреһи уонна быһаарыыны ылыныыны кытта охсуһарга үөрэтиэ. Онтон үп-харчы сүбэһитэ иэстэн тахсар сөптөөх былааны оҥорорго, реструктуризация, рефинансирование эбэтэр наада буоллаҕына, моҥкуруут барыы көрүҥүн көрөргө көмөлөһүө.
Хайа баҕарар уустук балаһыанньаттан тахсар суол баар, ону өйдөө уонна инниҥ диэки хардыылаа.
Убаастабыллаах ааҕааччыларбыт!
Өскөтүн эһиги эмиэ психолог сүбэтигэр, көмөтүгэр наадыйар буоллаххытына,
89142295149 нүөмэргэ суруйан ыйытыыларгытын ыытыаххытын сөп.