Бүлүү энергетиктэрэ уһун тымныы кыһын устата улуус дьонун-сэргэтин сырдык, сылаас олохторун хааччыйыыга үрдүк эппиэтинэстээх үлэлэрин чиэстээхтик толороллор, тыанан-үөһүнэн уот ситимигэр үөскүүр араас түгэннэри суһаллык туоратан кэмигэр быһааран иһэллэр.
Бүлүүтээҕи РЭС кэлэктиибэ быйылгы идэлээх бырааһынньыгын – Энергетик күнүн туох ситиһиилээх көрүстэ?
Ити туһунан Бүлүү оройуоннааҕы электрическэй ситим салайааччыта, оройуон Сэбиэтин депутата Егор Константинов энергетиктэр быйылгы сыллааҕы үлэлэрин, былааннарын толорууну билиһиннэрэр:
— Бүлүүтээҕи РЭС кэлэктиибэ быйылгы 2025 сыллааҕы үлэтин былаанын, эмиэ урукку сыллар курдук, бары көрдөрүүлэргэ аһара толорору ситистэ. Тиэрдиллибит былааннары толоруу хас биирдии үлэһиттэн тутулуктааҕын, эппиэтинэһи, диссипилиинэни ирдиирин бэлиэтиэм этэ. Үлэ түмүктээх буоларыгар кэлэктиип бары үлэһиттэрэ: электромонтертан саҕалаан суоппарга тиийэ дьоһун кылааттарын киллэрэллэр.
Бүлүү энергетиктэрэ ГЭС-тэн кэлэр үрдүк күүрүүлээх 110 кВ, бөһүөлэктэр икки ардыларынааҕы 35 уонна 10 кВ, нэһилиэнньэлээх пууннар истэригэр 0,4 кВ линиялар хапытаалынай өрөмүөннэрин былаанын 100 % толорон сылбытын түмүктээн эрэбит.
Биһиги кыһыны этэҥҥэ туоруурга сүрүн сорукпутунан сайыҥҥы кэмҥэ электрическэй хаһаайыстыба өрөмүөнүн бырагырааматын толоруу буолар. Көрүллүбүт индикатордары толордохпутуна эрэ биһиги кыһыҥҥы кэмҥэ бэлэм буолуу сертификатын ылабыт. Быйыл бары былааннарбытын толорон, Арҕааҥҥы Электрическэй Ситим – ЗЭС бэлэм туһунан сертификаты ылбыта.
Үрдүк уонна намыһах күүрүүлээх линиялар өрөмүөннэрин ыытыыны тэҥэ, биһиги улуус араас бөһүөлэктэригэр уот күүрүүтүн намтатар 11 подстанцияҕа эмиэ өрөмүөн үлэтин ыыттыбыт. Холобура, Хампа уонна Тылгыны подстанцияларыгар улахан кыахтаах трансформатордары туруоран биэрдибит.
Бүлүү куоратыгар 110 кВ «Бүлүү» сүрүн подстанция күрүөлэннэ, террору утары ирдэбиллэри тутуһан элбэх кээмэйдээх үлэ ыытылынна. Быйыл Сыдыбылга биир уонна Балаҕаччыга икки аныгы вакуумнай араарар тэриллэри (выключателлары) туруортаатыбыт.
Бороҕон, Тыымпы бөһүөлэктэригэр эргэ уот линияларын аныгы СИП боруобакка көһөрүү, тирэх туруортаан баҕаналары уларытыы биир улахан үлэбит буолла. Ити икки бөһүөлэккэ барыта 12 км уһуннаах уот ситимэ уларыйда.
Халбаакыга үлэлээбит бэдэрээттэһэр тэрилтэ эмиэ линиялары 100 % СИП-кэ көһөрдө, тирэхтэри, баҕаналары уларытта.
Сыл аайы Бүлүүтээҕи РЭС хаһаайыстыбаннай ньыманан биирдии бөһүөлэк уотун ситимин, быһа холоон, 10-12 км уһуннаах линиялары СИП-кэ көһөрөр.
Кыһыҥҥы кэмҥэ куораты, улууһу бигэ уотунан хааччыйарга эмиэ үлэлэстибит. Ол курдук, дизельнэй электро-ыстаансыйабытыгар 4-с дизель-генераторбытын Хабаровскай бэдэрээччиттэринэн толору хапытаалынай өрөмүөнүн ыыттардыбыт. Москубаттан бэдэрэттэһэр тэрилтэ кэлэн, гааһынан үлэлиир ГТУ-2 модернизациятын ыытта, толору өрөмүөнүн оҥордо.
Кэлиҥҥи кэмҥэ Бүлүү куоратыгар, улууска элбэх олорор дьиэ тутуллан киирэр. Ордук Бүлүү куоратыгар араас бырагыраамаларынан, сокуон ирдэбилинэн саҥа микро-оройуоннарга уһаайба сирдэрэ бэриллэллэр. Саҥа микро-оройуоннарга уот линияларын тардыыга эмиэ балай да үлэни ыыттыбыт.
Бэдэрээтинэн үлэлэһэр тэрилтэлэри үлэлэрин быһан биэрэбит, хонтуруоллуубут, тутабыт.
Үгэс курдук, сааһыары суол алдьана илигинэ 110, 35 уонна 10 кВ линиялар өрөмүөннэрин ыытабыт, эргэ баҕаналары уларытабыт, уот линияларын солооһуннарын ыраастыыбыт, линияҕа кутталы үөскэтэр мастары эрбэтэбит.
Уопсайа, ааһан эрэр 2025 сыл устата 40 тахса км уһуннаах араас линияларга өрөмүөн үлэтин ыытаммыт былааммытын аһара толордубут.
Ити барыта үлэһиттэрбит элбэх билиилээх-көрүүлээх, сатабыллаах буолалларын ирдиир. Быйыл сайын РусГидро Уһук Илин федеральнай уокурук кыраайдарын, өрөспүүбүлүкэлэрин, уобаластарын энергетикаларын хампаанньаларын ортолоругар үрдүк күүрүүлээх линиялары өрөмүөннээһиҥҥэ күрэхтэһии ыыппыта. Биһиги электромонтербут Сандал Попов маастарыстыбаны ирдиир күрэхтэһиигэ ситиһиилээхтик кытынна. Кини «Якутскэнерго» хампаанньа хамаандатын састаабыгар киирэн бастаата. Хампаанньа хамаандата үһүс төгүлүн РусГидро ыытар күрэхтэһиитигэр субуруччу бастаабыта Саха сирин энергетиктэрин таһымын итэҕэтиилээхтик көрдөрөр.
Бүлүүтээҕи РЭС улуус олоҕуттан туора турбат. Кэлэктиип анал байыаннай дьайыыга кыттар байыаннайдарга «Якутскэнерго» нөҥүө ый аайы үбүнэн көмөлөһөр, улууска ыытыллар тэрээһиннэргэ эмиэ көхтөөхтүк кыттар.
«Якутскэнерго» салалтатын аатыттан, бэйэм ааппыттан ааспыт идэлээх бырааһынньыкпытынан — Энергетиктэр күннэринэн, кэлэр иһэр Саҥа дьылынан кэлэктииппит бэтэрээннэрин, үлэһиттэрбитин, кэрэ аҥардарбытын, Бүлүү улууһун олохтоохторун истиҥник эҕэрдэлиибин!
Кэлэр Дьөһөгөй сыла үчүгэйи эрэ аҕаллын, барыгытыгар ситиһиилээх буолууну баҕарабын, ыра санааҕыт туоллун, дьолу-соргуну!
Николай Куприянов.