Бүлүү улууһун Хампатыттан төрүттээх Леонид Архангельскай ыраах дистанцияҕа ытыыга Арассыыйа биир бэргэн ытааччытын ахсааныгар киирдэ.
Алтынньы саҥатыгар Советскай Союз Геройа, биллиилээх снайпер Федор Матвеевич Охлопков кэриэһигэр Дьокуускай «Сулус» полигонугар ыраах дистанцияҕа ытыыга III Бүтүн Арассыйатааҕы аһаҕас турнир тэриллибитэ. Турнир «Күнүс» уонна «Түүн» көрүҥнэргэ араарыллан ыытылынна. Турнирга байыаннай дьайыы кыттыылаахтара, РФ Бэрэсидьиэнин охранатын уонна да атын байыаннай, ис дьыала структураларыттан дойду бастыҥ ытааччылара мустан күрэхтэстилэр, ким бастыҥын быһаарыстылар.
Күнэ-дьыла күүстээх тыаллаах, тымныы буолан күрэхтэһии усулуобуйата уустугун тэрийээччилэр да, кыттааччылар да ахтыбыттара. Дьэ, итинник усулуобуйаҕа «Күнүс» түһүмэххэ күрэхтэспит Хампаттан төрүттээх Леонид Архангельскай Арассыыйа биир бэргэн ытааччытын аатын сүктэ.
Маннык кэриҥнээх турнирдарга ыраах дистанцияҕа ытааччылар күүстээх оптиканан көрөн олорон ыйан-кэрдэн биэрэр көмөлөһөөччүлэрдээх кытталлар. Леонид Архангельскай корректировщигын Михаил Ефимовы кытта «Күнүс» түһүмэххэ Арассыыйа бастыҥ идэтийбит снайпердарын кытта күрэхтэһиигэ кыайыы өрөгөйүн билбиттэрэ, саха дьонун киэн туттуутунан буоллулар, сахалар бэргэн ытааччыларын итэҕэппиттэрэ.
«Күнүс» түһүмэххэ чемпион үрдүк аатын ылбыт снайпер Леонид Архангельскайга, корректировщик Михаил Ефимовка, «Түүн» түһүмэххэ 4 миэстэни ылбыт саха ытааччылара Александр Даниловка уонна Дыгын Поповка сыһыаннаан Ил Дархан Айсен Николаев «Күүстээх тыалга биһиги ытааччыларбыт үрдүк маастарыстыбаны көрдөрбүттэрэ ытыктабылы, киэн туттууну үөскэтэр» диэн эппитин тоһоҕолоон бэлиэтиэххэ сөп.
«Түүн» түһүмэххэ 44 паара кыттыбыт, онтон квалификацияны 21 паара ааспыт, итинтэн сахалар 4 пааралара кыттыбытын ахтыахха сөп. Күрэхтэһии ыас хараҥаҕа 4 мэндиэмэннээх дьиэ үрдүгүн саҕаттан ытыыга —дьиҥнээх байыаннай усулуобуйаҕа тэҥнээх балаһыанньаҕа тэриллибит.
«Күнүс» түһүмэххэ күрэхтэһии хайдах барбытын биһиги Арыылаах нэһилиэгин баһылыга Афанасий Тимофеев көмөтүнэн Леонид Архангельскайы кытта телефонунан кэпсэтэн интервью ылбыппытын эһиги болҕомтоҕутугар таһаарабыт.
— Бүтүн Арассыыйатааҕы турнирга улахан ситиһиигитинэн эҕэрдэлиибит! Леонид бэйэҥ Хампаттан төрүттээххин, туох дьарыктааххын?
— Махтал! Хампабын, 1994 сыллаахха Хампа орто оскуолатын үөрэнэн бүтэрбитим, билигин Дьокуускайга олохсуйан олоробун, бэйэм тэрилтэлээхпин.
— Бинтиэпкэнэн ыраах дистанциҕа ытыынан хаһааҥҥыттан дьарыктанныҥ?
— Урут «Сулус» полигоҥҥа булчуттар «Охотснайпинг» күрэхтэригэр кыттарым. Быйыл сааскыттан ыраахха ытыыга эмиэ «Сулуска» күүскэ дьарыктаммытым. Урут булка сылдьан сылга биир паачка ботуруону ытарым буолуо.
— Быйыл төһөнү ыттыҥ?
— Быйыл 2 тыһыынча кэриҥин ыттым диэн ааҕабын, биир уос ресурсата бүттэ.
— Ханнык саанан ытаҕын?
— «Спектер» диэн Арассыыйа хампаанньатын оҥоһуга саанан ытабын. Дьиҥэр, 1800 м ыраахха диэри ытар саа буолар, 2 км ыраахха эрчиллии түмүгэр эрэллээхтик ытабын.
— Чуолкайа төһө ыраахха ытан кыайдыҥ?
— 2000 м ыраахха ытыыга «Күнүс» түһүмэххэ кыайбыппыт. Корректировщигым ыйан биэрэр, мин ытабын. Михаил бэйэтэ эмиэ ытар уол. Күһүҥҥүттэн бииргэ дьарыктанабын. Кыттааччылар үксэ байыаннайдар этэ.
— Ыраах ытарга туох ирдэнэрий?
— Бинтиэпкэ үчүгэй, ботуруонуҥ хаачыстыбалаах буолуохтарын наада. Оптика эмиэ үчүгэйэ ирдэнэр. Ботуруонтан элбэх тутулуктаах. Москубаҕа олорор киһини кытта билсэн ботуруону сөпкө иитэргэ үөрэммитим. Ботуруонуҥ үчүгэй буоллаҕына эрэ биирдэ түмүк баар буолар. Ботуруон биир тэҥ буолуохтаах, оччоҕуна биирдэ табаҕын.
— Эбии ытарга айылҕаттан бэрдэриилээх буолуоххун наада диэ. Төһө элбэх буолан күрэхтэстигит?
— Эрчиллии быһаарар.130 паара сайаапка биэрбитэ, итинтэн 46 паара квалификацияны ааспыта. 1 км ыраахха 40 см диаметрдаах сыалы иккитэ ытан таптаххына күрэххэ кыттар быраабы ылаҕын.
— 2 км ыраахха төһө улахан кээмэйдээх сыалыыттыгыт?
— Киһи моһуонунан 55 см кэтиттээх уонна 170 см үрдүктээх фигуралары ыттыбыт.
— Итиччэ ыраахха көстүө да суох курдук. Быһа холоон, Бүлүү куоратын киин болуоссатыттан өрүс уҥуор курдугу ытар эбиккит. Хайдах ыттыҥ?
— Сыалбын иккис ытыыбар таппытым. Ити дистанцияҕа элбэхтик эрчиллибитим, бэйэбэр эрэллээхтик ытабын. Онтон салгыы ыраахха ыттахха, эппиккэ диэри, табаҕын эрэ, таппаккын эрэ... Сааҕыттан тутулуктаах.
— Күүстээх тыалга сыалы табары хайдах суоттуугут? 2 км ыраахха буулдьа араастаан халыйара биллэр.
— Тыаллаах кэмҥэ ытаргын баллистическай калькуляторынан суоттуугун. Үс прибор көмөтүнэн ытаҕын диэххэ сөп. Биир тыалы кэмнээччи, иккис «Стрелок Про» диэн бырагыраама, бэйэтэ эмиэ баллистическай калькулятор уонна өссө биир үһүс прибор баар.
— Аҕыйах мм сыыһа туттаххына сыыһаҕын буоллаҕа?
— Ытыыга «вертикаль» уонна «горизонт» диэн өйдөбүллэр бааллар. Биир хайысха – «вертикаль» биир тэҥ куруук баар буолуон наада. «Вертикаль» уларыйара-уларыйбата ботуруонтан, «горизонт» тыалгын хайдах суоттуургуттан тутулуктаахтар.
— Өссө күрэхтэһиигэ кыттар санаалааххын?
— Билигин дьарыктана сылдьабын. Сотору кэминэн Москубаҕа ыытыллар күрэхтэһиигэ кыттыам.
— Леонид, кэпсээниҥ иһин улахан махтал! Инникитин өссө үрдүк ситиһиилэри баҕарабыт уонна күүтэбит!
* * *
Санаттахха, Бүлүү биллиилээх снайпердар дойдуларынан буолар. Советскай Союз Геройа Алексей Миронов, 200 тахса өстөөҕү самнарбыт Дмитрий Гуляев ааттара киэҥник биллэр. Кинилэр туйахтарын хатаран дойду бастыҥ снайпердарын кытта күрэхтэһэн кыайыы өрөгөйүн билбит Леонид Архангельскайы улахан ситиһиитинэн эҕэрдэлиибит!
Николай Куприянов.