Норуодунай учуутал Николай Иванович Афанасьев ахсынньы 14 күнүгэр 100 сааһын туолла. Өрөспүүбүлүкэ, улуус таһымнарыгар Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕын, РСФСР, САССР үтүөлээх учууталын, элбэх анал бэлиэ туһааннааҕын, «Ытык аҕаны», өрөспүүбүлүкэ бочуоттаах олохтооҕун өрөгөйдөөх, үйэлээх үбүлүөйүн өрө көтөҕүллэн туран бэлиэтээтилэр, ытык киһини истиҥник чиэстээтилэр, сэргэх тэрээһиннэр ыытылыннар. Олор истэригэр кылаас чаастарыгар куонкурус уонна видеоролик күрэҕэ биллэриллибиттэрэ.
Учуутал идэтэ тугунан да суураллыбат сүҥкэн суолталааҕын уопсастыба үйэлэргэ билинэр. Урукку кэмнэргэ учууталга болҕомто суоҕун кэриэтэ буолара. Билигин учуутал үрдүк аакка-суолга тиксэр, үлэтэ балайда сыаналанар буолла.
Кинилэртэн улуулара, чулуулара Сэбиэскэй Сойуус, Российскай Федерация, өрөспүүбүлүкэ норуодунай учууталларынан ааттаналлар. Кинилэр тустарынан кинигэлэр суруллаллар, үлэлэрэ, олохторо сырдатыллаллар, “Учитель, перед именем твоим…”киинэ уһулунна.
Аҥардас Бүлүү түөлбэбититтэн 4 норуодунай учууталланыыбыт – бу улахан ситиһии, үрдүк чиэс. Бастакынан 1982 сыллаахха М.А.Алексеев Сойуус норуодунай учууталын үрдүк аатын сүкпүтэ. 2018 с. В.С.Долгунов уонна 2019 с. Н.И.Афанасьев Өрөспүүбүлүкэ норуодунай учууталлара буолбуттара, В.Ф.Потапов 2023с. Россия норуодунай учуутала. Улуу-чулуу учууталларбытынан биһиги Бүлүүлэр өрүү киэн туттабыт.
Бүлүүтээҕи колледжка Николай Ивановичка анаммыт «Педагог- личность многогранная» диэн научнай-практическай кэмпириэнсийэ ыытылынна. Кэмпириэнсийэ чэрчитинэн элбэх тэрээһиннэри кытары кылаас чаастарыгар куонкурус биллэриллибитэ. Устудьуоннар олус көхтөөхтүк кытыннылар. Ордук айымньылаахтык уонна киэҥ хабааннаахтык сыһыаннаспыт детсад иитиллээччилэрин бэлэмниир салааны чорботуохха сөп, салайааччы (Захарова Н.А.). Устудьуоннар детсадтарга тиийэн норуодунай учуутал туһунан аралдьытыы дьарыктары ыыппыттар. Кинилэр биллэриллибит күрэххэ бастаатылар. Эбии үөрэхтээһин устудьуоннара кыайыылаахтартан харыс да хаалсыбакка иккис миэстэҕэ тигистилэр (салайааччы Николаев В.И.). Оҕолор Николай Иванович айымньылаах олоҕун, үлэтин бары өттүттэн арылхайдык арыйбыттар, кэпсэтиһиилэрин «Ааттаах киһи-аҕыс кырыылаах» диэн ааттаабыттар. Чорохоева З.Е. салайар коррекционнай педагогика салаатын ыалдьытынан өрөспүүбүлүкэ үөрэхтээһинин үтүөлээх үлэһитэ этнопедагог Е.К.Чиряев ыҥырылынна. Еремей Константинович Николай Ивановичтыын бэрт өрдөөҕүттэн ыкса алтыспыттар, ол тухары кини Николай Иванович туһунан, үлэтин-хамнаҥын сирийэн элбэхтик үөрэппит, чинчийбит, суруйбут. Көрсүһүүгэ норуодунай учуутал кинигэлэрин быыстапкалаабыттар, айымньыларын ырыппыттар, хоһооннорун аахпыттар. Салаа бириистээх үһүс миэстэлэннэ.
Маны тэҥэ Бүлүүтээҕи Н.Г.Чернышевскай аатынан профессиональнай-педагогическай колледж көҕүлээн, норуодунай учуутал Н.И.Афанасьев 100 сааһын көрсө улуус оскуолаларыгар учуутал туһунан видеоролик күрэҕэр кыттарга ыҥырбыта, этии киллэрбитэ. Манна оскуолалар, оҕолор актыыбынайдара хайҕанна.
Баппаҕаайы орто оскуолатын 10 кылааһа
ССРС норуодунай учуутала М.А.Алексеев аатынан Баппаҕаайы оскуолатыттан (дириэктэр П.А.Алексеев, организатор А.С.Винокурова) олус интэриэһинэй роликтары ыыппыттар. 10 кылаастар «Махтал маҥнайгы учууталга» диэн маҥнайгы учууталларыгар И.Н.Жирковаҕа анаабыттар.
Олег Васильев
Бэрдьигэстээх Кристина Федорова
Эмиэ бу оскуолаттан 10 кылаас үөрэнээччитэ Олег Васильев «Учуутал алгыһа», Горнай улууһуттан А.И.Осипов аатынан Бэрдьигэстээх орто оскуолатыттан Кристина Федорова, Хампаттан Эмилия Егорова «Биһиги Марианна Алексеевнабыт», Бөкчөҥөө орто оскуолатыттан (дириэктэр С.И.Бубякина, организатор М.М. Григорьева), алын сүһүөх кылаастар учууталлара, Бүлүүтээҕи үөрэх кыһатын бүтэрбиттэр «Учуутал, үрдүк ааккар сүгүрүйэн…» үлэлэрин дьүүллүүр сүбэ үрдүктүк сыаналаата, бириистээх миэстэлэри анаталаата. Чернышевскай оскуолатыттан (дириэктэр А.А.Васильев, организатор А.Р.Климовскай), оҕолор Смольникова Диана, Семенова Чэмэлиинэ, Семенова Аэлита, Васильева Ксения «Учууталларбыт БПУ-ВППК выпускниктара» диэн ролик оҥорбуттар. С.Ф.Гоголев аатынан Хампа оскуолатыттан (дириэктэр Евелева Ю.Н., организатор М.А.Николаева) туора туран хаалбатахтар, актыбыыстар, 8 кылаас үөрэнээччилэрэ Нелли Николаева «Мин маҥнайгы учууталым», Олеся Непомнящая «Биһиги учууталбыт — үтүө холобур», Ксюша Поскачина «Будни школы» видеороликтара олус сэргэхтэр, сонуннар, салайааччылара Е.Н.Олесова.
Оҕолор үлэлэрэ өрөспүүбүлүкэни тилийэ айанныы сылдьаллар, элбэх көрөөччү сэҥээриитин ылыан ыллылар Бары кыттааччыларга сертификат, кыайыылаахтарга харчынан бириэмийэ туттарылынна. Анал бириэмийэлэри Өкүндүгэ, Баппаҕаайыга өр сылларга айымньылаахтык үлэлээбит педагогическай үлэ бэтэрээнэ, Бүлүү олохтооҕо, 90 саастаах ытык кырдьаҕас Алексей Васильевич Алексеев, Өкүндү бастакы учууталлара М.С.Петрова, В.А.Иванов ыччаттара В.Н. уонна И.В Ивановтар, «Өкүндүлэр» түмсүү туруордулар. Кинилэргэ, бары кыттааччыларга махтанан туран, үтүө дьыалаларга бу курдук өрүү кытта, кыттыһа туралларыгар баҕа санааны тэрийэр хамыыһыйа тириэрдэр.
Светлана Мытник.