Олунньу 11 күнүгэр улуус тыатын хаһаайыстыбатын салаатын тэрилтэлэрин салайааччылара Кыадаҥда уонна Чочу олохтоохторун кытта сирэй көрсөн, быйылгы ирдэбиллэри, эһиилгиттэн тыа хаһаайыстыбатыгар киириэхтээх саҥа уларыйыылары билиһиннэрдилэр.
Улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын департаменын салайааччы Павел Иннокентьев көрсүһүүлэр улуус дьаһалтатын 2025 сыллааҕы үлэтин отчуотугар тыа хаһаайыстыбатыгар биир саамай элбэх боппуруос киирбит нэһилиэгэр тэриллэрин бэлиэтээтэ.
Кыадаҥда, Чочу олохтоохторун кытта «Сыа Бүлүү» астыыр-үөллүүр кэпэрэтиип дириэктэрэ Алексей Кондратьев, ветеринария управлениетын салайааччы Лидия Иванова, мелиорация Бүлүүтээҕи тэрилтэтин салайааччы Михаил Алексеев, улуус агронома Марианна Корнилова көрүстүлэр.
Департамент салайааччыта Павел Иннокентьев министиэристибэ эһиилгиттэн көмө үбү анааһын хайысхатын уларытар былааннааҕын – үүт оннугар нэһилиэнньэ кэпэрээссийэнэн тутар кэтэх сүөһүтүн төбөтүгэр харчы төлөөһүнү көрөрүн сиһилии кэпсээтэ. Кини саҥа тэрээһин быйыл киэҥ дьүүллэһиини ааһыахтааҕын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Министиэристибэ саҥа тэрээһиҥҥэ көрөр сүрүн сыыппараларын билиһиннэрдэххэ, 49 аҕыйах сүөһүлээх урбаанньыкка дуу, бааһынай хаһаайыстыбаҕа дуу, кэпэрэтиипкэ дуу ыанар ынах биир төбөтүгэр 86 тыһ солк, 50-тан элбэххэ — 123 тыһ. солк, 99-тан аҕыйах буоллаҕына — 200 тыһ. солк., 100-тэн элбэх ыанньыктаахха — 230 тыһ. солк төлөнүөхтээх.
Итини сэргэ, бэриллибит үбү өҕүтэргэ үүт туттарыыга былаан туруоруллар: 49 аҕыйах ынахтаахтарга — биир ыанньыктан 1800 киилэ үүтү, 50-тан элбэх буоллаҕына — 2000, 99-тан аҕыйах буоллаҕына — 2300, 100-тэн элбэххэ — 2500 тыһ киилэ ыаныахтаах. Ити үүт соҕотуопка сыанатыгар туттарыллар.
Павел Иннокентьев улуус 49 аҕыйах уонна 50 элбэх сүөһүлээх хаһаайыстыбаларга көмө үбүн сууматын улаатыннарарга, туттарыллар үүт кээмэйин кыччатары туруорсалларын, Чочу нэһилиэгин кэтэх хаһаайыстыбалара кэпэрээссийэлэһэр түгэннэригэр, улуус боломуочуйатынан сүөһүлэрин түмэр хотон тутталларыгар 70 % диэри көмөлөһүөҕүн бэлиэтээтэ.
Сылгы иитиитигэр эмиэ уларыйыы киириэхтээх. Чочу нэһилиэгэр сылгыга бэтэрэбиитэл кэпэрэтиибэ тэриллибэккэ сылгылаахтар күн бүгүнүгэр диэри биир да солкуобайы ылбакка олороллор. Онтон улуус үрдүнэн 14 бэтэрэбиитэл кэпэрэтииптэрэ биир биэлэригэр 5 тыһ. солк. ыла сылдьаллар. Чочуга нэһилиэк сылгытын түмэр кэпэрэтиип тэрилиннэҕинэ, кэлэр өттүгэр субсидияны биэҕэ эрэ буолбакка, акка, убаһаҕа тиийэ ылыан сөптөөҕө бэлиэтэннэ.
Кулун тутар ыйга Бүлүү куоратыгар Бүлүү бөлөх улуустарыгар тыа хаһаайыстыбатын өйүүр уларыйыылары дьүүллэһэр улахан мунньах тэриллиэхтээх.
Департамент салайааччыта 2025 сыллаахха улууска субвенция быһыытынан 400-тэн тахса мөл. солк кэлбит буоллаҕына, Чочу нэһилиэгэр 51,4 мөл солк түспүтүн аҕынна. Итиннэ 23 ынаҕы атыыласпыт, хотон туттубут «Ампаардаах» уопсастыба улахан оруолу оонньуура биллэр. Дьэ, итиннэ бороҕоннор былырыын сыччах 2,5 мөл. солк. аахсыбыттарын тэҥнээн көрүөххэ сөп.
Бүлүү улууһугар Өкүндүгэ, Чочуга, Кыадаҥдаҕа ынах сүөһүлэрин ахсаанын аччаппатахтара, быйылгыттан сүөһүлээх дьон тохсунньу ыйтан субсидия ыларга чиэктэрин бэлэмниир кыахтаахтара бэлиэтэннэ. Чочуга, Кыдаҥдаҕа ааспыт сылга 41 кэтэх хаһаайыстыба 150 ыанньык ынаҕар субсидия ылбыт.
Ааспыт сылга бырабыыталыстыба отчуотун боротокуолугар киирбит тыа хаһаайыстыбатыгар сыһыаннаах 19 боппуруостан 17-тэ ууну түһэрии үлэтигэр туһуламмыта сытыы боппуруос буоларын туоһулуур. Улуустааҕы мелиорация тэрилтэтин салайааччы Михаил Алексеев улууска, Чочу нэһилиэгин сиригэр ыытыллар үлэни сиһилии кэпсээтэ, элбэх ыйытыкка хоруйдаата.
Ветеринария управлениетын салайааччы Лидия Иванова ынаҕы, сылгыны маркировкалааһын булгуччулааҕын, улууска баар 8700 ынах сүөһү барыта маркировкаламмытын, 6700 сылгыттан бүгүҥҥү күҥҥэ 86 %, Чочу нэһилиэгэр 428 сылгыттан 36 % эрэ чиптэммитин бэлиэтээтэ. Чиптээх эрэ сүөһүгэ, сылгыга субсидия көрүллэрин санатыахха сөп.
«Сыа Бүлүү» астыыр-үөллүүр кэпэрэтиип дириэктэрэ Алексей Кондратьев үүтү тутууну, кэпэрэтиип үлэтин, инники былааннары билиһиннэрдэ.
Кыадаҥдалар олохтоох тыа хаһаайыстыбатын тэрилтэлэригэр, ол иһигэр, хортуоппуй үүннэрээччилэргэ төһө көмө көрүллүбүтүн, үүт туттарыытын, кэпэрээссийэни тэрийиини, ыанар ынах төбөтүгэр субсидия бэриллэрин туоһуластылар. Павел Иннокентьев былырыын «Кынат» көтөр пиэрмэтин, дьэдьэн үүннэрэр кыһыҥҥы тэпилииссэ ороскуоттарын төлөһүүгэ көмө кыаллыбатаҕын, быйыл куонкуруска киллэриэхтэрин чуолкайдаата.
Чочуга дулҕа анньыытын, мелиорация үлэтин ыытыыны, кэпэрээссийэ усулуобуйаларын, сүөһү төбөтүгэр субсидия тоҕо 31 тыһ. солк. диэри түспүтүн уо.д.а. туоһуластылар.
Департамент салайааччыта былырыын үп үүтү тутууга туһуламмытын, онон сүөһү төбөтүгэр субсидия кыччаабытын быһаарда.
Көрсүһүүлэргэ Чочу нэһилиэгин баһылыга Николай Прокопьев кытынна, элбэх боппуруоһу чуолкайдаата.
Дьон көрсүһүүлэр кэннэ туох санаалаахтарый?
Кыадаҥдаҕа дьэдьэн үүннэрэр кыһыҥҥы тэпилииссэлээх Айталина Томская:
— Тыа хаһаайыстыбатын департамена бэрт үчүгэй көрсүһүүнү тэрийдэ, наадыйар боппуруостарбытыгар эппиэт ыллыбыт, тыа хаһаайыстыбатыгар киириэхтээх уларыйыылары билистибит.
13 сүөһүлээх, 5 ыанар ынахтаах Кыадаҥда олохтооҕо Андрей Федоров:
— Үчүгэй мунньах буолла. Бэйэлэрэ кэлэн атах тэпсэн олорон боппуруостаргар үчүгэй хоруйу ылаҕын. Эһиилгиттэн сүөһү төбөтүгэр көрүллэр үбүлээһини өссө ырытыһыахха наада, тоҕо диэтэргин, 49 аҕыйах сүөһүлээх буоллаххына биир ыанньыккар 86 тыһ. солк. элбэх курдук эрээри, кэпэрэтиип бары ороскуотун аахтахха, аҕыйах тахсар.
Тыа хаһаайыстыбатын бэтэрээнэ, Чочу олохтооҕо Николай Егоров:
— Кэтэх ынах сүөһүнү тутарга кэпэрээссийэни, сылгыга бэтэрэбиитэл кэпэрэтиибин тэрийэргэ чочулар бары мустан толкуйдуохпутун, мунньахтаан быһаарсыахпытын наада.
Ити курдук, Кыадаҥдаҕа уонна Чочуга тыа хаһаайыстыбатыгар киириэхтээх уларыйыыларга санаа атастаһыылаах киэҥ кэпсэтиилэр аастылар. Дьон астынна.
Николай Куприянов.