Бүгүн, балаҕан ыйын 25 күнүгэр, Кыргыдай нэһилиэгин дьоно-сэргэтэ сарсыардаттан саҕалаан сүрүн боппуруоһу быһаарыыга, бөҕү тоҕор анал миэстэни хомуйууга улахан субуотунньугу тэрийдэ.
Кыстыкка бэлэмнэнии биир сүрүн үлэтэ – бөҕү-сыыһы тоҕор анал миэстэни дьаһайыы буолар. Киһи олох олорорун тухары бөх таһаарар. Истэргэ ураты соҕус да буоллар, ырытан көрдөххө биллэр дьыала. Урукку кэмтэн саҕалаан ыал дьиэҕэ мунньуллубут бөҕүн тиэхиникэнэн сыбаалкаҕа тиэйтэрэр, сорох ыал умайар бөҕүн тиэргэнтэн тэйиччи буочукаҕа манаан туран уматан утары суох гынар. Билигин туттар тэриллэрбит, аһыыр аспыт, таҥаспыт-саппыт барыта кумааҕынан, салапаанынан хос-хос суулаах, хаалаах буолан күн аайы кэриэтэ быраҕыллар бөх дьиэҕэ толору буолар. Кырдьык даҕаны, олохпут уларыйда, саҥа ирдэбиллэр, сокуоннар харса суох киирэ тураллар. Улахан куораттарга бөҕү тоҕор анал миэстэлэрэ наарданан, быраҕарга олус табыгастаах буолла, ол гынан баран ыраах сытар кыра нэһилиэктэргэ кыаллыбат курдук. Ол иһин тыа сирин дьоно-сэргэтэ бэйэтин кыаҕынан хомунан-дьаһанан олорор.
Хас биирдии ыал тиэргэниттэн саҕалаан, олорор уулуссатын хомунар, дьаһайар эбээһинэстээх буолар. Кыргыдайбыт нэһилиэгэр бөх тоҕор анал миэстэ оҥоһуллубута син өр буолла. Былырыыҥҥы дьылга эр дьон мустан, сыбаалканы тулалыыр күрүөнү-хаһааны көннөрөр үлэни ыыппыттара. Нэһилиэк олохтоохторо туттуллубат таҥаһы-сабы, иһити-хомуоһу, маһы-тимири, кумааҕыны барытын сыбаалкаҕа илдьэн тоҕоллор. Ол бөҕү анал миэстэҕэ тиэрдэн тоҕуу сорох дьоҥҥо тоҕо эрэ уустуктардаах курдук. Ситэри тиэрдибэккэ киириигэ мунньаллара, суолга тоҕоллоро баар суол. Бүгүҥҥү үлэ сүрүн соруга, сыбаалкаҕа киирии суолун ыраастааһын, хомуйуу буолла.
Олохтоох дьаһалта баһылыга Э.Э. Алексеев дьону-сэргэни түмэн, ким кууллаах, соһордоох, кыраабыллаах үлэ харса суох үлэлэннэ. Үгүс тиэхиникэ тохтоло суох ньиргиччи төттөрү-таары бөх таста. Тула син сэргэхсийии, ырааһырыы баар курдук. Ол эрэн сыл ахсын мунньуллубут бөх аллараттан тахса турар да буоллар, бэркэ, астына үлэлээтибит. Инникитин ырааһырыы үлэтэ сыл аайы ыытылларыгар сыал-сорук турда. Дьон-сэргэ бөҕүн-сыыһын бэйэ иннигэр эппиэтинэстэнэн анал миэстэҕэ чопчу тиэрдэрэ буоллар, сир-дойду да аһара ыһыллыа-тоҕуллуо суоҕа этэ. Барыны барытын сэлээннэһэ, сытан эрэ куолулаатахха хамсааһын, тупсуу, сайдыы тахсыбатын бэркэ билэбит. «Ким эрэ туораттан кэлэн хомуйуохтаах, ким эрэ дьаһайыахтаах» диэн өйдөбүлтэн босхолонон бэйэбит кэннибититтэн хомуна үөрэниэҕиҥ.
Бүгүҥҥү үлэҕэ үгүс киһи кэлэн тиритэ-хорута үлэлээбитэ хайҕаллаах дьыала. Кыттыыны ылбыт тэрилтэ салайааччыларыгар, тиэхиникэнэн хааччыйбыт дьоммутугар, нэһилиэкпит олохтоохторугар барҕа махталбытын тиэрдэбит. Инникитин үлэ үлүскэннээх, көхтөөх буоларыгар баҕарабыт. Күннэтэ таһаарар бөхпүтүн тоҕорбутугар, тулалыыр эйгэбит ыраас буолуутугар бары кыттыгастаахпытын умнумуоҕуҥ.
Василиса Окоемова.