Аҕа – дьиэ кэргэн бигэ тирэҕэ, булар-талар, ыараханы чэпчэтэр, ырааҕы чугаһатар киһибит буолар. Эппиккэ дылы, ыал аҕата дьиэҕэ баар буоллаҕына, дьиэ сылыйбыкка дылы буолар, ону тэҥэ туох эрэ бигэ тирэхтээх курдук сананаҕын.
Аҕа күнүн бэлиэтээн оҕо-аймах хоһоон ааҕан чоргуйар, ырыа ыллаан дьиэрэтэр. Онтон алтынньы 21 күнүгэр Д.А.Гуляев аатынан Кыргыдай орто оскуолатыгар «Аҕа күнүгэр» анаммыт көрдөөх күрэх бэркэ ааста. Алын, орто сүһүөх аҕалара оҕолорун кытта түмсэн таабырын таайсыытыгар, моһоллору туорааһыҥҥа, киэгилэ быраҕыыга, оҕунан ытыыга уо.д.а көрүҥнэргэ тыҥааһыннаахтык кииристилэр. Бастаан саала иһэ чуумпу буоллаҕына, түмүктүүр кэм чугаһаатаҕын аайы ыһыы-хаһыы, кыайтаран абарыы, үөрүү-көтүү, саҥа-иҥэ улам элбээн сүргэни көтөхпүтэ. Аҕалар турукка киирэн оҕунан таба ытыылара сонун соҕус буолла. Аҕам саастаах аҕа Прокопий Игнатьев куобаҕы түҥнэри ытан түһэрэн эдэр аҕалары, көрөөччүлэри соһутта. 4 кылаас үөрэнээччитэ Арсен аҕатынаан Евгений Архангельскайдыын бэһиэлэй соҕус кыттааччылар буолан биэрдилэр. Күлэн-үөрэн, дьээбэрэн хас биирдии көрүҥҥэ олус уратытык, ситиһиилээхтик кытыннылар. Икки сүһүөҕүнэн кыттыыны ылбыт эдэр аҕа Алексей Барчалыров олус сылбырҕа, мындыр буолан биэрдэ. Ону тэҥэ, 75 саастаах эһээ Семен Васильев сиэнинээн 5 кылаас үөрэнээччитэ Алинадтыын эдэрдэри кытта тэҥҥэ сүүрэн-көтөн кыттыбытыгар кэлбит эрэ махтанна. Маннык кыттан, эдэр аҕаларга, олоххо көхтөөх буолуу холобурун көрдөрдө.
Күөн күрэс түмүгүнэн, алын сүһүөххэ: үһүс миэстэҕэ – Семен Наумов уолунаан Айгылаанныын, иккискэ – Евгений Архангельскай уолунаан Арсенныын, Алексей Барчалыров уолунаан Харысханныын бастакы миэстэҕэ тигистилэр, кыайыы мэтээлин түөстэригэр иилиннилэр. Орто cүһүөххэ: үһүс миэстэҕэ – Прокопий Игнатьев уолунаан Эрханныын, иккискэ – Алексей Барчалыров кыыһынаан Хаарчааналыын, Михаил Скрябин кыыһынаан Виталиналыын бастакы бочуоттаах миэстэҕэ тиксэннэр, кыайыы өрөгөйүн биллилэр.
Бу курдук аҕалар, кыстык түбүгүттэн быыс булан кэлэн күрэхтэһэн, дьону кытта кэпсэтэн, оҕолору көрөн сэргэхсийдилэр. Аҕа күнэ мэлдьи көхтөөхтүк, түмсүүлээхтик тэриллэригэр баҕа санаа бастыҥа этилиннэ. Кыйыылаахтарга, кыттыылаахтарга махтал суруктар, сэмэй бэлэхтэр туттарылыннылар Оҕолор барахсаттар аҕаларын кытта кыттыыны ылан, биир таһым үрдээн, санаалыын уларыйан бардахтара. Ол курдук, аҕа барахсан оҕоҕо сыһыана, оҕотугар болҕомтото быдан ураты буолар.
Василиса Окоемова,
Д.А. Гуляев алын сүһүөх учуутала.